X
تبلیغات
پایه چهارم ابتدایی سخت کوشان

پایه چهارم ابتدایی سخت کوشان
نمونه سوالات درس مختلف پایه چهارم،مطالب علمی ، آموزشی و... 
قالب وبلاگ
 

درس اول
به نام خداوند بخشنده مهربان (شعر از: نظامي)

1– اي خداوندي که نام تو بهترين کلام براي آغاز هر چيز است. بدون آوردن نام تو بر زبان هيچ گاه نامه اي را نخواهم گشود.
2– اي آنکه ياد تو همدم و آرامش بخش روح و جان من است و جز تو، هيچ نام ديگري بر زبان من نيست.
3– هم قصه اي را مي داني که هنوز معلوم نشده (ننوشته شده) و هم موضوع نامه اي را که هنوز نوشته نشده مي داني.
4– مرا از ناداني خود رهايي و نجات بده و با نور خداشناسي مرا آشنا کن.

به اين نکته توجه کنيد:
در معني موارد در هنگام گفتگو و يا در يک نوشته، کلمه ها به صورت خلاصه به کار مي روند، توجه کنيد:
آشناييم ده -->آشناييم بده
رهاييم ده --> رهاييم بده
ده -->بده
هم قصه نانموده داني -->هم قصه نانموده مي داني
هم نامه نوشته خواني--> هم نامه نانوشته مي خواني
داني --> مي داني
خواني --> مي خواني

کار در کلاس:
1– «اي ياد تو مونس روانم» يعني چه؟
يعني: اي خداوندي که ياد تو همدم و آرامش بخش روح و جان من است. (ياد تو روح و جان مرا آرامش مي بخشد.)

2– به جدول زير توجه کنيد، خواندن و نوشتن کلمات زير را ياد بگيريد:

کلمه

خواندن

نوشتن

رهاييم

ر/ ها / يي / يم

رهاييم

آشناييم

آش / نا / يي / يم

آشناييم

سرآغاز

س / را / آغاز

سرآغاز

پرسش:
1– چرا اين درس در اول کتاب گذاشته شده است؟
چون اين شعر با نام و ياد خدا که سرآغاز هر کاري است شروع شده است.

2– مقصود از بيت سوم اين شعر چيست؟
يعني خداوند از همه چيزهاي پنهان آگاه است. حتي از مطالب درون پاکت نامه و همچنين از مطالبي که در فکر ماست و ما قصد داريم آنها را بنويسيم.

3– شاعر در بيت آخر از خدا چه خواسته است؟
خواسته که او را از جهل و ناداني برهاند و با نور خداشناسي و معرفت آشنا کند.

4– آيا فقط با خواستن از خدا مي توانيم از ناداني خود رهايي يابيم؟
خير، حتماً بايد خودمان نيز تلاش کنيم تا خداوند نيز ما را ياري رساند.

5– اين شعر از کيست؟
نظامي

تمرين املا – درس اول
1– براي هر يک از کلمه هاي زير دو کلمه هم خانواده بنويسيد:
نور --> نوراني. منير
نام--> نامها، نامي
آشنا --> آشنايي، آشنايان
نويسنده --> نويسندگي، نويسندگان

2– يک کلمه هم معني با هر يک از کلمه هاي زير بنويسيد:
آغاز -->شروع
خدا --> الله
قصه --> داستان
رهايي--> نجات
نور --> روشنايي

3– در مقابل کلمات زير، کلمات مخالف آنها را بنويسيد:
بهترين --> بدترين
ظلمت --> روشنايي
آغاز --> پايان
پايان --> آغاز
عادل --> ستمگر

تمرين انشا:
1– معني شعر را به زبان ساده بنويسيد:
الف)–خداوندا نام تو بهترين نام براي شروع هر کاري است و من بدون آوردن نام تو، حتي پاکت نامه را باز نمي کنم.
ب)–اي خداوند که ياد تو هميشه همدم روح و جان من است و غير از نامه تو هيچ نامي بر زبان من جاري نمي شود.
پ)–هم قصه هاي گفته نشده و نوشته نشده را مي داني و هم از نامه هاي نوشته نشده آگاهي داري.
ت)–مرا از جهل و ناداني نجات بده و با نور خودت (خداشناسي) آشنا کن.

2– هر دسته از کلمه هاي زير را مرتب کرده و جمله بسازيد:
هر کاري/ در/ ياد خدا/ موفقيت/ از/ مي خواهيم/ با/ او
در هر کاري با ياد خدا، از او موفقيت مي خواهيم.
خدا/ نام/ بهترين/ شروع/ سخن/ کلمه/ براي/ هر/ است
نام خدا براي شروع هر سخن بهترين کلمه است.
است/ ايران/نظامي/ بزرگ/ شاعران/از/ يکي
نظامي يکي از شاعران بزرگ ايران است.

3– با هر يک اين کلمه ها يک جمله بسازيد:
سرآغاز: سرآغاز هر کاري با نام زيباي خداست.
قصه: مادر بزرگ من هر شب برايم قصه مي گويد.
کي: مادر پرسيد: زهرا کي از مدرسه آمد؟
رهايي: خدايا ما را از ظلم و جهل رهايي بخش.
جز: هيچ نامي جز نام تو شايسته شروع سخن نيست.
آشنايي : خداوندا، دلم را با نور خداشناسي آشنايي ده.

درس دوم

به اين نکته توجه کنيد:
اگر بعد از مطلبي سه نقطه مي گذاريم، مي خواهيم نشان دهيم که آن مطلب ناتمام است و دنباله آن نوشته نشده است.
مانند: اوه، خدايا، کاش مي دانستم … »
اگر بخواهيم مطلبي را از کسي نقل قول کنيم بايد آن را داخل اين علامت « » که نام آن گيومه است بگذاريم؛ مانند: پروين درباره صداهاي که مي شنيد چنين نوشت: «صداي جيرجيرکها از ميان درختان شنيده مي شود.»

کار در کلاس:
1– چگونه بايد از چشم و گوشهاي خود مواظبت کنيم؟
بايد در نور مناسب مطالعه کنيم. در مقابل نور آفتاب به خورشيد نگاه نکنيم. دستهاي آلوده را به چشمهاي خود نماليم. از چشمهاي خود در مقابل اجسام نوک تيز محافظت کنيم. چيزهاي نوک تيز را در گوشهاي خود فرو نکنيم. مواظب باشيم تا در هنگام حمام، آب وارد گوشهايمان نشود. از شنيدن صداهاي بلند و ناهنجار خودداري کنيم.

پرسش:
1– آموزگار به دانش آموزان چه گفته بود؟
آموزگار خواسته بود که منظره اي را که در خانه يا دبستان يا جاي ديگر مي بينند توصيف کنند.

2– پروين چه منظره اي را براي نوشتن انتخاب کرده بود؟
منظره يک باغ را انتخاب کرده بود.

3– پروين انشاي خود را چگونه نوشت؟
او سعي کرد چيزي از مناظر باغ از نظرش دور نماند و سعي کرد هر چه مي بيند يا مي شنود را يادداشت کند. در پايان نوشته اش را چند بار به دقت خواند. بعضي از جمله ها را پس و پيش کرد. در آخر هم نوشته خود را پاکنويس کرد.

4– چرا بايد چشم بينا و گوش شنوا داشته باشيم؟
تا هر چيزي را به دقت نگاه کنيم و آنچه را مي بينيم يا مي شنويم و مي خوانيم به خاطر بسپاريم و در مواقعي که لازم است از آنها استفاده کنيم.

5– از قول يکي از نويسندگان چه مطلبي در اين درس نقل شده است؟
نقل شده است: « براي نوشتن به دقت به چيزها بنگريد و هر چه به چشمتان مي آيد بي کم و بيش توصيف کنيد. وضع اتاق را چنان شرح دهيد که خواننده بتواند آن را به همان صورت که شما ديده ايد، پيش چشم بياورد.»

تمرين املا :
1– سه ترکيب بنويسيد که در آنها کلمه «خواست» به کار رفته باشد:
خواسته بود، خواستم، مي خواست برود.

2– کلمه هاي زير را با «ها» جمع ببنديد و بنويسيد:
سرزمين --> سرزمين ها
خستگي--> خستگي ها
چشم --> چشم ها
سوراخ --> سوراخ ها

تمرين انشا:
1– جمله هاي زير را مرتب کرده و يک داستان بسازيد:
گنجشک توي دلش گفت: به به، چه غذاي لذيذي!
ولي ناگهان باران تندي شروع به باريدن کرد.
پروانه زيبايي در باغ دور گلي مي چرخيد.
گنجشک و پروانه از ترس خيش شدن، هر دو به زير درختي پناه بردند.
در همين هنگام گنجشکي او را ديد.
آن دو درباره باران و خيس شدن با هم صحبت کردند و دوست شدند.
جواب :
الف)- پروانه زيبايي در باغ دور گلي مي چرخيد.
ب)- در همين هنگام گنجشکي او را ديد.
پ)- گنجشک توي دلش گفت: به به، چه غذاي لذيذي!
ت)- ولي ناگهان باران تندي شروع به باريدن کرد.
ث)- گنجشک و پروانه از ترس خيش شدن، هر دو به زير درختي پناه بردند.
ج)- آن دو درباره باران و خيس شدن با هم صحبت کردند و دوست شدند.

2– دو جمله درباره تغيير رنگ برگ درختان در پاييز بنويسيد:
الف)– رنگ سبز برگ درختان در پاييز تغيير مي کند.
ب)– برگ درختان به رنگ نارنجي، زرد و قهوه اي مي شود.

3– بنويسيد که اگر بخواهيم چيزي را توصيف کنيم چه کارهايي بايد کرد؟
بايد کنجکاو باشيم. چشم بينا و گوش شنوا داشته باشيم. هر چيزي را به دقت نگاه کنيم و آنچه را مي بينيم، مي شنويم و يا مي خوانيم به خاطر بسپاريم تا در مواقع ضروري از آنها استفاده کنيم.

درس سوم
پسر فداکار

به اين نکته توجه کنيد:
در فارسي سخنان معروفي وجود دارد که به آنها «مُثُل» مي گويند. در فارسي مثل هاي بسياري هست و اين مثلها در مواقع خاصي به کار مي رود؛ مانند: اندک اندک خيلي شود و قطره قطره سيلي. اين مثل زماني به کار مي رود که ما بخواهيم ارزش پس انداز و يا تهيه چيزهاي کوچک مانند کتاب را بدانيم و در نظر داشته باشيم که با همين پس اندازهاي کوچک مي توانيم در آينده نيازهاي خود را برآورده سازيم و يا در مورد کتاب، يک کتابخانه پر کتاب داشته باشيم.
اگر اين مثل ها را بياموريم و در نوشته ها و يا گفته هاي خود به کار ببريم نوشته ها و گفته هاي ما بسيار شيرين تر مي شود.

کار در کلاس:
1– اين عبارتها را به دقت بخوانيد و تعيين کنيد کداميک از آنها مثل است. آنها را حفظ کنيد:
قطره قطره جمع گردد وانگهي دريا شود --> مَثَل
آفتاب نزديک به غروب بود که پترس از ده بر مي گشت.
عاقبت جوينده يابنده بود --> مَثَل
من امروز زودتر از روزهاي پيش به مدرسه رفتم.
هر که بامش بيشتر برفش بيشتر --> مَثَل

2– مخالف کلمه هاي زير را بنويسيد:
شجاع --> ترسو
پست تر --> بلندتر
دراز --> کوتاه
ساخته اند --> نساخته اند
مي شد --> نمي شد
صبح --> شب

پرسش:
1– براي اينکه در کشور هلند، آب زمين هاي پست تر از دريا را فرا نگيرد، چه کرده اند؟
در کنار درياها سدهايي پهن و دراز ساخته اند تا آب دريا زمين هاي پست را فرا نگيرد.

2– چرا پدر پترس هر روز به سرکشي سد مي رفت؟
پدر پترس براي اطمينان از سلامت سد و ديواره آن، وظيفه داشت هر روز به سرکشي سد برود تا در صورت خرابي، به موقع ديواره را درست کند.

3- چرا پدر و مادر پترس از برنگشتن او به خانه نگران نبودند؟
چون گمان مي کردند پسرشان شب را در دهکده مانده است.

4– پترس چه فداکاري کرده بود؟
پترس با فرو بردن انگشت خود در سوراخ سد، از خرابي بيشتر ديواره جلوگيري کرده بود و با وجود سرما و تاريکي، مردم شهر را از ويراني شهر نجات داده بود.

5– به نظر شما اگر پترس اين فداکاري را نکرده بود، چه مي شد؟
ممکن بود در اثر قطره قطره چکيدن آب، ديواره سد خراب شود و آب همه جا را فرا گيرد و شهر و مردم را نابود کند.

تمرين املا:
1– به کلمه هاي زير «تر» اضافه کنيد و بنويسيد:
نزديک --> نزديکتر
سست --> سست تر
تاريک --> تاريکتر
سخت --> سخت تر
سفت --> سفت تر
طولاني --> طولاني تر
آشکار --> آشکارتر
واضح --> واضحتر
گران --> گرانتر
سنگين --> سنگين تر

2– پنج کلمه بنويسيد که آخر آنها مثل کلمه «موّقتاً» خوانده و نوشته شوند:
اصلاً، حتماً، ثانياً، اولاً، يقيناً

3– جدولي به شکل جدول زير بکشيد و آن را کامل کنيد:

کار

فداکار

درستکار

خطا کار

ناک

خطرناک

وحشتناک

غمناک

ورزش

ورزشکار

ورزشگاه

ورزشکاران


تمرين انشا:
1– معني مثلهاي زير را بنويسيد:
اندک اندک خيلي شود و قطره قطره سيلي: هر چيز زياد در ابتدا کم کم جمع شده تا به مرحله فراواني و انبوهي رسيده است.
عاقبت جوينده يابنده بود: هر کس به دنبال چيزي باشد، با سعي و تلاش عاقبت به آن خواهد رسيد.

2– در سه سطر بنويسيد که نظر شما درباره کار پترس چيست؟
پترس پسر فدارکاري بود که با تحمل و رنج و عذاب و تحمل بي خوابي و سرماي شديد، از بزرگ شدن سوراخ سد و در نتيجه سيل ويران کننده آب دريا، جلوگيري کرده بود و باعث نجات جان اعضاي خانواده خود و همشهريانش شده بود.

درس چهارم
نوجوان بسيجي

به اين نکته توجه کنيد:
اگر بگوييد «ما ايران را دوست مي داريم» معني کاملي از آن مي فهميم. وقتي بگوييد «آمدم» با اينکه يک کلمه است، باز هم از آن معني کاملي مي فهميم. «ما ايران را دوست مي داريم» و «آمدم» هر کدام به تنهايي يک جمله هستند. ولي اگر بگوييد «ما ايران را» يا اگر بگوييد «علي کتاب» از آنها معني کاملي نمي فهميم و جمله نيستند.
جمله ، يک يا چند کلمه است که معني کاملي را برساند.

کار در کلاس:
1– پنج کلمه بگوييد که در آنها کلمه «شهر» به کار رفته باشد.
مانند: خرمشهر
خونين شهر، بهشهر، ماهشهر، زيباشهر، نوشهر

نوشته هاي زير را بخوانيد:
الف: بگوييد کدام يک جمله کامل هستند.
ب: آنهايي را که جمله کامل نيستند کامل کنيد.
ج: بگوييد چگونه مي توانيم جمله کامل را تشخيص دهيد.
پرندگان در آسمان پرواز --> جمله ناقص --> پرندگان در آسمان پرواز مي کنند.
دانش آموزان در حياط دبستان بازي مي کنند. -->جمله کامل
حسين فهميده اهل خرمشهر --> جمله ناقص --> حسين فهميده اهل خرمشهر نيست.
مقررات راهنمايي براي جلوگيري از خطر و بي نظمي است. --> جمله کامل
باران آمد . --> جمله کامل
ريختم. --> جمله کامل

پرسش:
1– حسين فهميده مي خواست از چه چيزهايي دفاع کند؟
او تصميم گرفته بود که از انقلاب اسلامي دفاع کند و دشمن را از خاک ميهن برون راند.

2– چرا حسين فهميده براي رفتن به جبهه مي بايست نظر فرماندهان را جلب کند؟
چون کم سن و سال بود و فرماندهان با حضورش در جبهه موافق نبودند.

3– امام خميني درباره حسين فهميده چه فرمود؟
فرمود: «رهبر ما آن طفل سيزده ساله اي است که نارنجک به خود مي بندد و به زير تانک مي رود.»

4– به نظر شما چرا تانک دشمن تکان سختي خورد و آتش گرفت؟
با انفجار نارنجکي که حسين فهميده به خود بسته بود، تانک دشمن تکان سختي خورد و آتش گرفت.

5– چرا دانش آموزان مدارس جمهوري اسلامي ايران به «حسين فهميده» افتخار مي کنند؟
چون او يک دانش آموز بسيجي کوچک بود که حماسه اي بزرگ آفريد.

تمرين املا :
1– از درس هايي که خوانده ايد کلمه هايي که در آنها (ص) به کار رفته باشد پيدا کرده و بنويسيد. کلمه هايي را بنويسيد که از نظر شما مهم هستند:
توصيف – صورت - فاصله – صبح – خلاصه – تشخيص – صاحب – فاصله اش – صدا– وصف

2– به اول کلمه هاي زير (بِ) اضافه کنيد و بنويسيد:
بندد --> ببندد
گويد --> بگويد
خورد --> بخورد
گيرد --> بگيرد
جنگد --> بجنگد
راند --> براند
تواند -->بتواند
نمايد--> بنمايد
زند --> بزند

3– به اول کلمه هاي زير يک (نَ) اضافه کنيد و بنويسيد:
ترسيد --> نترسيد
خورند--> نخورند
رويد --> نرويد
دهند --> ندهند
کنيد --> نکنيد
مي گذرم --> نمي گذرم
مي آوري --> نمي آوري
مي نويسم--> نمي نويسم
مي گويي --> نمي گويي

تمرين انشا:
1– جمله هاي زير را کامل کنيد و در پايان آنها يکي از نشانه هاي ( . ! ؟ ) را بگذاريد:
پروين انشاي خود را نوشت.
چه وقت صداي جيرجيرکها به گوش مي رسد؟
اکنون ديگر حسين فهميده در ميان ما نيست!
واي بر حال شما اگر به حرف من گوش نکنيد!

 

درس پنجم

به اين نكته توجه كنيد:
در سال پيش آموختيد كه اين شكل در كلماتي مانند: مسؤول، اسرائيل، رأي، سؤال (همزه) نام دارد. همزه نيز جزء حروف الفبا محسوب مي شود. ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ر ز ژ س ش ط ظ ف ق ك گ ل م ن و ه ي. پس حروف الفبا جمعاً 33 حرف است.

كار در كلاس:
1- جمله هاي زير را با توجه به نشان پاياني آنها بخوانيد:
اول سال بود. (جمله با نقطه به پايان رسيده است.)
چه وقت اول سال بود؟ جمله با علامت سؤال به پايان رسيده و بايد سؤالي خوانده شود.
عجب، اول سال بود! جمله با علامت تعجب به پايان رسيده و بايد به حالت تعجب خوانده شود.
اول سال بود؛ كه علي به مسافرت رفت. جمله با دو علامت ويرگول و نقطه به پايان رسيده و جمله اول بايد متصل به جمله دوم خوانده شود.

2- اگر از شما بخواهند كه يكي از هم كلاسي هاي خود را به عنوان نماينده انتخاب كنيد، به چه كسي رأي مي دهيد؟ چرا؟
به كسي كه حق كسي را ضايع نكند، تمام صفات نماينده شدن را داشته باشد و كلاس با وجود او نظم و ترتيب داشته باشد.

3- اگر نماينده به وظيفه خود عمل نكرد، چه بايد كرد؟
بايد او را از سمت و مسؤوليت نمايندگي بر كنار كرد.

4- كارداني و شايستگي نماينده يعني چه؟
يعني كسي كه بتواند كارها را به خوبي انجام دهد و مناسب اين كار باشد.

پرسش ها:
1- وظيفه نمايندگان كلاس ها چه بود؟
بعضي از كارهاي لازم كلاس را انجام دهند و مسؤول نظم و ترتيب دبستان نيز باشند.

2- آموزگار چرا فاطمه را پاي تخته خواند؟
تا نظر شاگردان كلاس را روي تخته بنويسد.

3- منظور از ( رأي ها را مي خوانيم) چيست؟
يعني اسم كساني كه بر روي ورقه ها نوشته شده است را مي خوانيم.

4- نماينده كلاس بايد چه صفاتي داشته باشد؟
عادل و امين باشد، درس خوان باشد، كاردان و شايسته باشد، مرتب و منظم باشد، كسي باشد كه بچه هاي ديگر دوستش داشته باشند.

تمرين املا:
در سال گذشته ياد گرفتيد كه حرف (ي) در كلمه كبري صداي (ا) مي دهد. شما هم (5) كلمه بنويسيد كه در آنها حرف (ي) صداي (ا) بدهد. حتي – يحيي – مجتبي –طوبي – صغري
1- در جدول زير پنج كلمه بنويسيد كه حرفهاي نوشته شده را داشته باشند:

ق قـ

قرمز – قطره – طوقي – اتاق – قاشق – حق – آقا – قبول – موفقيت

غ غـ ﻎ ﻐ

آغاز – تغيير – مشغول – غصه – باغ – شلوغ – تيغ


تمرين انشا:
1- جمله هاي مقابل را بخوانيد و به معني و تعداد كلمه هاي هر كدام توجه كنيد:
رفت.
زهرا رفت.
زهرا به شيراز رفت.
زهرا از اصفهان به شيراز رفت.
ديروز زهرا از اصفهان به شيراز رفت.

شما هم با كلمه آمد به همين ترتيب جمله هايي بسازيد:
مريم آمد.
مريم از كتابخانه آمد.
مريم از مدرسه به كتابخانه آمد.
ديروز مريم از مدرسه به كتابخانه آمد.

2- جمله هاي زير را تكميل كنيد:
نماينده بايد صبر و حوصله داشته باشد.
ما بايد صبر و حوصله داشته باشيم.
تو بايد صبر و حوصله داشته باشي.
شما بايد صبر و حو صله داشته باشيد.
آنها بايد صبر و حوصله داشته باشند.

3- كلمه هاي هم خانواده را كنار هم بنويسيد:
حفظ- عادل- نظم- حافظ- عدل- محافظت- نظام:
محافظت/حفظ/ حافظ
عدل/ عادل
ناظم/نظام /نظم

4- حرف هاي مشترك بين هر دسته از كلمه هاي هم خانواده را بنو يسيد:
حفظ =حافظ = محافظت= ح – ف – ظ
عادل = عدل = ع – د – ل
نظم = نا ظم = نظام = ن – ظ – م

5- اين كلمه ها، تركيبها و جمله ها مربوط به كتاب رياضي شما است. معني آنها را بگوييد:
حاصل تفريق = جواب تفريق
امتحان تفريق = دوستي تفريق
عدد مربوط به هر شكل را بخوانيد = هر شكل چند تاست.
هر جفت از عدد ها را با هم جمع كنيد = عددها را دو تا دو تا با هم جمع كنيد.

درس ششم
کوچ پرستوها


به اين جمله ها توجه کنيد:
«پرستوها از سفر دور و دراز خود باز مي گردند». «پرستوها از سفر باز مي گردند».
«پرستوها باز مي گردند». اما اين جمله نيست. «در اوايل بهار، پرستوها از سفر دور و دراز خود».
کلمه «باز مي گردند» از همه کلمه هاي ديگر جمله مهمتر و جزء اصلي آن است. زيرا جمله بدون آن معني کاملي ندارد. جزء اصلي جمله «فعل» ناميده مي شود. به فعل اين دو جمله خوب توجه کنيد. احمد مدادش را تراشيد. مرجان تشنه است.
فعل، جزء اصلي جمله است و انجام گرفتن کاري يا روي دادن حالتي را نشان مي دهد.

کار در کلاس:
1– داستان زير را به دقت بخوانيد و مانند مثال فعل هاي آن را مشخص کنيد.
مثال: گريخته بودم، افتاد.
از سرداري پرسيدند: چگونه به سرداري رسيدي؟
جواب داد: روزي از دشمنان گريخته و به خرابه اي پناه برده بودم و در سرانجام کارم انديشه مي کردم. ناگاه چشمم به موري افتاد که دانه بزرگتري از خود به دهان گرفته بود و از ديوار بالا مي رفت و چون به نيمه راه مي رسيد، دانه سنگين به زمين مي افتاد.
دو بار ديگر به دنبال دانه مي آمد آن را از همان راه به بالا مي کشيد. شصت و هفت بار شمردم که دانه فرو افتاد، و مور از کوشش باز نايستاد تا سرانجام به مقصود خود رسيد و دانه را به بالاي ديوار رسانيد. با خود گفتم: من از مور کمتر نيستم. بدين جهت تا به مقصود نرسيدم، دست از کوشش برنداشتم.
پرسيدند، رسيدي، جواب داد، گريخته بودم، برده بودم، انديشه مي کردم، افتاد، گرفته بود، مي رفت، مي رسيد، مي افتاد، مي آمد، مي کشيد، شمردم، فرو افتاد، بازنايستاد، رسيد، رسانيد ، گفتم، نيستم، نرسيدم، برنداشتم.

2– در جمله هاي زير به جاي کلمه هايي که در پرانتزهستند، هم معني آنها را بگذاريد و بخوانيد:
- پرستوها در فصل بهار (ساختن) و(پرداختن) لانه خود تلاش مي كنند
ساختن = درست كردن
پرداختن = آماده كردن
گروه (پي جويي)براي (يافتن) (عيب كار)(عازم) محل (حادثه) شد
پي جويي = پي گيري
يافتن = پيدا كردن
عيب كار = نقص
عازم = به طرف جايي
حادثه = اتفاق
(وقتي) هوا سرد شدپرستوها(ترك) و به جاي (معتدل كوچ) مي كنند.
وقتي = هنگاميكه
ترك = رفتن
معتدل كوچ = نه سرد ونه گرم سفر

3– بگوييد، پرندگاني که در زمستان ديده نمي شوند، کجا رفته اند؟ چرا رفته اند؟
آنها به جاهاي گرم کوچ کرده اند تا بتوانند هم از سرما در امان باشند و هم غذاي خود را راحت تر به دست آورند.

پرسش:
1– چه وقت پرستوها از سفر باز مي گردند؟
در اوايل بهار که هوا لطافت خود را باز مي يابد.

2– نخستين کار پرستوهاي از راه رسيده چيست؟
پيدا کردن لانه هاي سال گذشته و تعمير و بازسازي آنها.

3– وقتي پرستوي ماده روي تخم ها مي خوابد، پرستوي نر چه مي کند؟
پرستوي نر براي جفت خود غذا پيدا مي کند.

4– پرستوها چه وقت لانه هاي خود را ترک مي کنند؟
در فصل پاييز که غذا کمياب است و هوا رو به سردي مي رود.

5– چه خطرهايي در راه پرستوها وجود دارد؟
تغييرات هوا، حمله پرندگان شکاري و ...

تمرين املا :
1– ترکيب هايي مانند (جامه سبز) را از متن درس پيدا کنيد و در دفتر املاي خود بنويسيد:
پرندگان مهربان و دوست داشتني – مسافران از راه رسيده – پرستوهاي جوان – پرستوهاي جوان _ پرستوهاي ماده – مهر مادري – عشق زيباي مادري

2– براي هر يک از کلمه هاي زير سه کلمه هم خانواده بنويسيد:
درس : تدريس – مدرس – دروس
علم : عالم، تعليم، معلوم
تحصيل : محصل، تحصيلات، محصول

تمرين انشا:
1– جمله هاي زير را در دفتر خود بنويسيد و در جاهاي خالي کلمه هاي مناسب بگذاريد:
-ديروز کفشم پاره شد، آن را به کفشدوز دادم.
- وقتي که کار پرستوي نر تمام شد، پرستوي ماده تخم مي گذارد.
- لک لک ها از سردسير به گرمسير کوچ مي کنند.
-فصل پاييز است. هوا سرد مي شود.

2– بنويسيد که به نظر شما اگر پرستوها نتوانند کوچ کنند چه مشکلاتي برايشان پديد مي آيد؟
هواي سرد، ناياب شدن غذا و از بين رفتن تخم ها و جوجه هاي کوچک.

3– با کلمه هاي زير جمله بسازيد:
دوست داشتني: پرستوها، پرندگاني دوست داشتني هستند.
شکار: پرستوها با شکار حشرات غذا تهيه مي کنند.
گرمسير: در فصل پاييز پرستوها به نقاط گرم يعني گرمسير مي روند.
راه طولاني: مسير مهاجرت پرندگان راهي طولاني است.
جنب و جوش: پرستوها براي مهاجرت، جنب و جوش زيادي از خود نشان مي دهند.

 


 

درس هفتم
جهاد سازندگي


به اين نکته توجه کنيد:
آشاميدني يعني آنچه قابل آشاميدن است.
خوردني يعني آنچه که قابل خوردن است.
شنيدني يعني آنچه که قابل شنيدن است.

کار در کلاس:
1– به جاي جمله «آيا مطلبي که قابل گفتن باشد، داري؟ مي توان گفت: آيا مطلب گفتني داري؟ بنويسيد به جاي اين جمله هاي چه مي توان گفت:
غذايي که از چند روز پيش مانده بود، قابل خوردن نيست.
غذايي که از چند روز پيش مانده بود، خوردني نيست.
يکي از دوستان قصه هايي مي گفت که قابل شنيدن است.
يکي از دوستانم قصه هايي مي گفت که شنيدني است.
اصفهان جاهايي دارد که قابل ديدن است.
اصفهان جاهايي دارد که ديدني است.

2-اگر کساني که شهر يا روستاي شما را تمييز مي کنند دست از کار بکشند؟ محيط زندگي شما چگونه خواهد شد؟ آن روز چه بايد کرد؟
زباله اطراف ما را خواهد گرفت و از هر طرف هجوم مگس ها، پشه ها و حشرات خودي و از همه بدتر موش هاي بيماري زا در محيط اطراف ما زياد مي شوند و زندگي را بر ما سخت مي کنند و ميکروب را به همه جا منتشر مي کنند. در آن روز بايد خودمان دست به دست هم دهيم و از انتشار زباله ها به اطراف جلوگيري کرده و آنها را به محيطي دور از محيط زندگي خود و ديگران انتقال دهيم.

3– جمع اين کلمه ها را بگوييد:
روستا --> روستاها
درخت --> درختان
کوشش --> کوششها
جاده --> جاده ها
فعاليت --> فعاليتها
گفتگو --> گفت و گوها
ساعت --> ساعتها
روز --> روزها
سال --> سالها
مردم --> مردمان
پرنده --> پرنده ها، پرندگان
حاکم --> حاکمان
يار --> ياران
جبهه --> جبهه ها

پرسش:
1– جهاد سازندگي به فرمان چه کسي تشکيل شد؟
به فرمان امام خميني

2– مردم چگونه به دعوت پاسخ دادند؟
مردم فداکار ميهن ما با شور و علاقه در اين فعاليت شرکت کردند. فعاليتي که هم سودمند بود و هم همگاني

3-هدف از جهاد سازندگي چيست؟
هدف آن است که همه کساني که توانايي انجام کار دارند، بسيج مي شوند تا براي از ميان برداشتن مشکلات زندگي مردم محروم کوشش کنند.

4-براي بي نيازي از بيگانگان چه بايد کرد؟
بايد دست در دست هم نهاد و با وحدت و يکپارچگي و بکارگيري تمام توانايي ها و دانش ها و امکانات، در مقابل بيگانگان تلاش کرد.

تمرين املا:
1– ترکيب هاي زير را بخوانيد و توجه کنيد شما هم از درس ده ترکيب مانند آنها پيدا کرده و در دفتر املاي خود بنويسند.
همواره (هم + واره)
درمانگاه (درمان + گاه)
ستمها (ستم + ها)
1– خواسته هاي (خواسته + هاي)
2– پسنديده اي (پسنديده + اي)
3– با ارزشترين (با ارزش + ترين)
4– جهاد گر (جهاد + گر)
5– دور افتاده اي (دور افتاده + اي)
6– روستانشين (روستا + نشين)
7– جهادگران (جهاد+ گران)
8– راه سازي (راه + سازي)
9– موفّقّيت آميز (موفّقّيت + آميز)
10– سنگر سازي (سنگر + سازي)

تمرين انشا:
1– در جمله هاي زير به جاي کلمه هاي داخل پرانتز، کلمه هاي ديگري بنويسيد:
اگر مواد غذايي در جاي مناسب نگهداري نشوند (خوردني) نيستند. --> قابل خوردن
آب رودخانه (قابل آشاميدن) نيست. --> آشاميدني
داستانها و لطيفه هايي که دوست من تعريف مي کند (شنيدني) است. --> قابل شنيدن
در شهر اصفهان جاهاي (قابل ديدن) زياد است. --> ديدني

2– جمله ها را به طور مناسب دنبال هم بنويسيد:
مردم آنها حتي از ساده ترين امکانات زندگي برخودار نيستند.
در کشور ما روستاهاي فراوان و دور افتاده اي وجود دارد.
هرکس به تناسب شغل و هنري که دارد، خدمت خاصي انجام مي دهد.
مأموران جهاد سازندگي از خانه و شهر خود بار سفر مي بندند و به جاهايي که به وجود آن نياز هست مي روند.
مهندسان راه سازي به ساختن جاده ها مشغول مي شوند.
الف)- در کشور ما روستاهاي فراوان و دور افتاده اي وجود دارد.
ب)- مردم آنها حتي از ساده ترين امکانات زندگي برخودار نيستند.
پ)- مأموران جهاد سازندگي از خانه و شهر خود بار سفر مي بندند و به جاهايي که به وجود آن نياز هست مي روند.
ت)- هرکس به تناسب شغل و هنري که دارد، خدمت خاصي انجام مي دهد.
ث)- مهندسان راه سازي به ساختن جاده ها مشغول مي شوند.

3– به نظر شما چه کارهايي براي بهتر شدن زندگي مردم در شهر يا روستاي شما لازم است انجام گيرد؟
نيازهاي آنان برطرف شود. امکانات لازم و رفاهي مانند بيمارستان، مدرسه، درمانگاه، زمين هاي ورزشي، مکان هاي تفريحي و فرهنگي ساخته شود. امکان کار براي جوانان روستايي فراهم شود و از همه مهمتر اينکه امکان تحصيل و برخورداري از علم و هنر و صنعت به وجود آيد.

درس هشتم
عبور از خيابان


به اين نکته توجه کنيد:
علي به وحيد نامه نوشت. چه کسي به وحيد نامه نوشت؟ علي

علي

نامه نوشت

فعل «نوشت» از چه کسي سر زده است؟ از علي
باد توپ را برد. چه کسي توپ را برد؟ فعل «برد» از چه چيزي سر زده است؟ از باد کسي يا چيزي که کار (فعل) از او سر زده است. فاعل ناميده مي شود.
فاعل کسي يا چيزي است که کار از او سر زده است. فاعل کننده کار است.

کار در کلاس:
1- در جمله هاي زير فاعل را مشخص کنيد:
بچه ها به سوي مدرسه حرکت کردند¬ بچه ها (فاعل)
باران کتاب زهرا را خيس کرد ¬ باران (فاعل)
پرستوها لانه مي سازند ¬ پرستوها (فاعل)
لک لک ها در زمستان به سرزمينهاي گرم و کوچ مي کنند.¬ لک لک ها

2– براي هر يک از کلمه هاي زير يک کلمه هم خانواده از درس پيدا کنيد:
حفظ --> حافظ
مزاحم--> مزاحمت
سريع --> سرعت
جمع --> مجموع
داخلي --> رضايت
حروف --> حرفهاي

3– براي هر يک از کلمه هاي زير يک کلمه معني از درس پيدا کنيد:
خانه --> منزل
گذر --> عبور
سختي --> مشقت
انديشه --> فکر
درون --> داخل

4– براي هر يک از کلمه هاي زير يک کلمه مخالف از درس پيدا کنيد و بنويسيد:
باز --> بسته
خلوت --> شلوغ
به سرعت --> به کندي
زنده --> مرده
بلند --> کوتاه

5– بگوييد که دانش آموزان هنگام عبور از خيابان چه کارهايي بايد بکنند؟
بايد صبر کنند تا چراغ عابر پياده روشن و ماشينها بايستند و بعد از خط کشي عابر پياده با رعايت احتياط عبور کنند.
چه کارهايي نبايد بکنند؟ بايد به سرعت در ميان خيابان نروند. از مکاني غير از خط کشي عابر پياده عبور نکنند.

پرسش:
1– چرا جواد از پياده رو به سواره رو رفت؟
چون پياده رو شلوغ بود و او مي خواست زودتر به منزل برسد.

2– هنگامي که جواد به سواره رو رفت به رضا چه گفت؟
گفت، بيا به سواره رو برويم، در پياده رو به اين شلوغي نمي توان راه رفت.

3– وقتي رضا مي خواست مانند جواد به سواره رو برود چه چيزي به خاطرش آمد؟
يادش آمد به جواد گفته بود که سواره رو خطرناک است و باعث ايجاد مزاحمت رانندگان مي شود و خدا دوست ندارد براي ديگران مزاحمت ايجاد کنيم.

4– معلم با ديدن جواد براي دانش آموزان چه گفت؟
گفت رعايت مقررات راهنمايي باعث حفظ سلامتي ما مي شود و از ايجاد خطر براي ما جلوگيري مي کند.

تمرين املا :
1– به اين کلمه توجه کنيد: لحظه + اي ¬ لحظه اي
شما هم شش کلمه بنويسيد که بتوانيد به آن (اي) اضافه کنيد.
مانده اي، دقيقه اي، آمده اي، خوشمزه اي، نکته اي، خاطره اي

2– کلمه ها و ترکيبهايي از درس پيدا کنيد و بنويسيد که به آنها (به) اضافه شده باشد. مانند: به سوي منزل
به اين شلوغي، به دوستش، به سواره رو، به سوي آن، به سوي خانه، به کوچه، به بيمارستان

3– جدولي مانند جدول نمونه بکشيد و براي هر کدام دو کلمه هم خانواده بنويسيد:

کلمه

هم خانواده

اطاعت

مطيع- اطاعتي

طول

طولاني - طويل

 

کلمه

هم خانواده

صبر

صبور – صابرين

خطر

خطرات - خطرناک


4– براي هر کلمه يا ترکيب يک هم معني بنويسيد:
شرح دادن --> توضيح دادن
مراعات کردن --> رعايت کردن
ناله و زاري --> شيون و گريه
حادثه --> اتفاق
مجاني --> رايگان
مانند --> شبيه

تمرين انشا:
1– به آخر کلمه هاي زير (ي) اضافه کنيد و با هريک جمله بسازيد:
خواندن --> خواندني: اين کتاب بسيار خواندني است.
گفتن --> گفتني: حرفهاي گفتني را بعداً بگو.
خوردن --> خوردني: غذاهاي مادرم بسيار خوردني است.
ديدن --> ديدني: فيلم امشب يک فيلم ديدني است.

2– به نظر شما چرا لازم است هنگام عبور از سواره رو خيابان مقررات مخصوص را رعايت کنيم؟
چون رعايت اين مقررات باعث حفظ سلامتي ما و دوري از خطر مي شود و از ايجاد مزاحمت براي رانندگان جلوگيري مي نمايد.

3– در چند سطر بنويسيد که چه جاهاي براي ساختمان مدرسه مناسب است؟
مکانهاي آرام و بي سر و صدا – مکانهايي که از عبور و مرور ماشينها دور است و جان دانش آموزان محفوظ از خيابانها و ماشينهاست. مکانهايي که بتوان در آنها سالن ورزشي – تئاتر – نمازخانه و غيره و آزمايشگاه و کلاسهاي مناسب و روشن ايجاد کرد.

 

درس نهم
باز مي آيد پرستو نغمه خوان

معني شعر به زبان ساده (شعر از پروين دولت آبادي)
1– با رسيدن فصل پاييز آرام آرام وزش باد سرد بر دشت و صحرا آغاز شد و چمنها و سبزه ها کم کم زرد شدند.
2– برگ درختان تغيير رنگ داد و چه زيبا و قشنگ، نارون برگهايش را از دست داد.
3– با وزش باد، برگها و گلبرگهاي گلها جدا شدند و ريختند و رشته هاي نازک شاخه هاي بيد از هم جدا شدند.
4– چشمه ها کم آب شدند و با رسيدن سرما شادي و نشاط باغ هم از بين رفت.
5– دهقان دانه ها را در زير خاک کرد و شاخه هاي پيچيده شده انگور (تاک) را کوتاه کرد.
6– فصل پاييز و سرماي زمستان مي رود و باز هم بهار از راه مي رسد.
7– پس از اين دو فصل سرد، باز هم از زميني که در اثر سرما خشک شده، گياه سبز مي شود و چشمه خروشان از آب به راه مي افتد.
8– درخت نارون باز هم برگهاي سبز و جديد مي آورد و شاخه هاي کهنه دوباره سبز مي شوند و طراوت پيدا مي کنند.
9– گل باز هم بر سر بوته هاي گل لبخند مي زند (زيبايي و شادابي خود را نشان مي دهد) و بوي خوش گلها باز هم باغ را پر مي کند.
10– باز هم پرستوها در حالي که نغمه سر مي دهد، بر مي گردد و مي آيد و باز هم در اينجا آشيانه خود را بنا مي کند و مي سازد.
به اين نکته توجه کنيد:
باد سرد آرام بر صحرا گذشت
سبزه زاران رفته رفته زرد گشت»:
يک بيت شعر است. هر بيت از دو قسمت تشکيل شده است. هر قسمت را يک مصراع مي گويند.
«باد سرد آرام بر صحرا گذشت» يک مصراع است.

کار در کلاس:
1– شعر «باز مي آيد پرستو نغمه خوان»
الف : چند بيت است؟10 بيت
ب: چند مصراع است؟20 مصراع
پ: مصراع دوم بيت اول چيست؟ سبزه زاران رفته رفته زرد گشت
ت: بيت سوم چيست؟ برگ برگ گل به رقص باد ريخت / رشته هاي بيد من از هم گسيخت

2– اول ترکيبهاي زير را بخوانيد و بعد با هر يک جمله بسازيد:
سبزه زاران --> از پاييز باغهاي زيبا و سبزه زاران زرد مي شوند.
چقدر شاداب قشنگ--> وقتي بهار بيايد، چتر شاداب قشنگ درخت نارون باز خود را مي گشايد.
شاخه پيچان تاک --> باغبان در پاييز شاخه پيچان تاک را کوتاه مي کند.
بوي خوش گلها --> در هنگام بهار بوش خوش گلها سراسر باغ را فرا مي گيرد.

3– در اين جمله ها، فاعل فعلهايي که توپر نوشته شده است را پيدا کنيد:
پروين سعي مي کرد چيزي از نظرش دور نماند.
پروين=فاعل
پروين پس از اينکه نوشته اش تمام شد آن را چند بار به دقت خواند.
پروين=فاعل
اي ابوطالب، بدان که ما ديگر نمي توانيم رفتار او را تحمل کنيم.
ما=فاعل
من دست از دعوت الهي خويش برنمي دارم.
من=فاعل
ستمگران ميان مردم اختلاف مي اندازند و مال آنها را به زور مي گيرند.
ستمگران=فاعل

4– فاعل و فعل جمله هاي زير را مشخص کنيد:
پرستوها از سفر دور و دراز خود بازگشته اند.
پرستوها=فاعل
بازگشته اند=فعل
من ديروز جورابهاي خود را شستم
من=فاعل
شستم=فعل
جواد بيهوش روي تخت بيمارستان دراز کشيده بود.
رضا=فاعل
كشيده بود=فعل
مادر جواد رضا را از دور ديد.
مادر جواد=فاعل
ديد=فعل

پرسش:
1– شاعر، درخت نارون را به چه تشبيه کرده است؟
چتر شاداب و رنگارنگ زيبا و قشنگ.

2– شاعر شاخه هاي نازک درخت بيد را به چه تشبيه کرده است؟
به رشته هاي نازک و مانند نخ

3– چرا دهقان دانه ها را در زير خاک پنهان مي کند؟
تا از لانه ها ريشه توليد شود و گياه جديد به وجود آيد.

4– منظور شاعر از اينکه باغ و بستان در خواب شده، چيست؟
يعني بر اثر رسيدن فصل گرما، برگ درختان ريخت و از سر و صداي پرندگان و وزش باد در لابلاي برگها اثري نيست.

5– منظور از «چشمه جوشد» و « گل بخندد» چيست؟
چشمه جوشد يعني آب از زمين بيرون آيد. گل بخندد يعني غنچه هاي گل باز مي شوند.

تمرين املا :
1– به مثال توجه کنيد و براي هر کدام سه کلمه تازه پيدا کرده، در دفتر خود بنويسيد:
مثال: سبزه ¬سبزي، سبزه زار، سبز
شاخ --> شاخسار، شاخه، شاخک
خوش --> خوشي، خوشحال، خوش رنگ
شاد --> شادي، شادمان، شادان

2– شش کلمه بنويسيد که کلمه (هم) به آنها اضافه شده باشد:
مثال: آهنگ --> هماهنگ
کار --> همکار
گروه --> همگروه
بازي --> همبازي
صدا --> همصدا
ياري --> همياري
فکر-->همفکر

تمرين انشا:
1– قسمت اول شعر را به زبان ساده بنويسيد و چند جمله هم خودتان به آن اضافه کنيد:
با رسيدن فصل پاييز وزش باد سرد و بر دشت و صحرا آغاز شد و باعث زرد شدن چمنها و سبزه زاران شد. برگ درختان تغيير رنگ داد و چتر زيبا و قشنگ نارون برگهايش را از دست داد. گلها با وزش باد برگهايشان را از دست دادند و رشته نازک شاخه هاي درخت بيد از هم جدا شدند. چشمه ها کم آب شدند و با رسيدن سرما شادي و نشاط باغ از بين رفت. دهقانان بذر پاشي کردند و شاخه هاي بوته هاي انگور را کوتاه کردند.

2– با کلمه هاي زير جمله بسازيد و آنها را به صورتي مانند يک درس مرتب کنيد:
پاييز: فصل پاييز از راه رسيد.
برگهاي زرد: با رسيدن پاييز برگهاي درختان زرد شد.
رود: رودها و چشمه ها کم آب شدند.
کلاغ: کلاغ پير بر لانه خود روي شاخه ها نشست.
رعد و برق: با وزش باد و بارش باران، رعد و برق در آسمان پديد آمد.
ساقه گياهان: ساقه گياهان خشک و پژمرده شد.
صداي باد: صداي باد در لابلاي شاخه هاي درختان پيچيد.
باران تند: باران تند شروع به باريدن کرد.
کم کم: کم کم، سرما شديدتر شد.
باغ و صحرا: باغ و صحرا آرام آرام به خواب رفت.
(مرتب کردن جملات به عهده دانش آموزان عزيز است.)

3- بنويسيد که خوراک و پوشاک مردم در فصل پاييز و زمستان چه فرقي با هم مي کند؟
در تابستان لباسهاي نازک مي پوشيم و همچنين لباسهاي رنگ روشن تا نور خورشيد را منعکس کنند. اما در زمستان لباسها کلفت تر و تيره تر هستند تا نور خورشيد را جذب کنند و غذاهاي گرم تر بيشتر مورد توجه قرار مي گيرند.

درس دهم
ز گهواره تا گور دانش بجوي


به اين نکته توجه کنيد:
لحظات --> لحظه ها
تعطيلات --> تعطيلها
خطرات --> خطرها
افتخارات --> افتخارها
تغييرات --> تغييرات
افتخارات --> افتخارها
زحمات --> زحمتها
معني کلمات که از زبان عربي به فارسي وارد شده اند با «ات» و اضافه کردن اين دو حرف به آخر کلمه جمع بسته مي شوند. اما کلماتي که در اصل فارسي هستند نبايد با «ات» جمع بسته شوند. مانند:
گزارش --> گزارشها
آزمايش --> آزمايشها

کار در کلاس:
1– جملات زير را بخوانيد، بار دوم همان جملات را بخوانيد اما به جاي کلمه هايي که زير آنها خط کشيده شده است هم معني آنها را بگوييد:
- او هميشه به علت پيشامدها مي انديشيد. -->او در همه وقت به دليل اتفاقات فکر مي کرد
- از اين جهت در قرنهاي گذشته کمتر مي توان براي او مانند يافت. -->ازاين نظر در سده هاي گذشته كمتر مي توان براي او مثلي پيدا کرد
- زندگي ابو ريحان در جمع آوري و نوشتن مطالب و جست و جو و بررسي و کسب علم، گذشت -->زندگي ابوريحان درتحقيق و ثبت مطالب وپيگيري (تحقيق)وبه دست آوردن دانش گذشت

2– پرستوها حشرات را شکار مي کنند. اين جمله را چنين مي توان نوشت:
پرستوها حشره ها را شکار مي کنند.
اين تغيير را در جمله هاي زير انجام دهيد و آنها را بخوانيد:
- در راه پرستوها خطرات فراواني وجود دارد--> خطرهاي
- در حياط مدرسه ما تغييرات زيادي به چشم مي خورد --> تغييرهاي
- من در امتحانات سال گذشته موفق شدم --> امتحانهاي
- اشتباهات خود را تکرار نکنيم--> اشتباههاي
- قطرات اشک از چشمهايش بر زمين مي ريخت. --> قطره هاي

3– پنج کلمه بگوييد که با «ات» جمع بسته شده اند و مي توان آنها را با «ها» جمع بست:
کلمات --> کلمه ها
صدمات --> صدمه هاي
درختان --> درختها
نظرات --> نظرها
لحظات --> لحظه ها

پرسش:
1- ابوريحان تقريباً چند کتاب نوشته است؟
حدود يک صد و سيزده جلد

2– موضوع کتابهاي ابوريحان را نام ببريد؟
ستاره شناسي، پزشکي، رياضيان، تاريخ، جغرافيا، داروشناسي، آداب و رسوم ملل ديگر و ...

3– خصوصيت کتابهاي ابور يحان چيست؟
شبيه بودن انديشه و روش تحقيق ابوريحان به دانشمندان امروزي

4– ابوريحان در چه چيز کم نظير بود؟
در دشمني با جهل و ناداني و دوستدار دانش بودن

5– ابوريحان به چه چيزي عشق مي ورزيد و دشمن سرسخت چه بود؟
به علت حوادث مي انديشيد و به تحقيق و بررسي و کشف چيزهاي ناشناخته عشق مي ورزيد و دشمن سرسخت جهل بود.

تمرين املا:
1– به محل قرار گرفتن (همزه) در کلمه هاي زير توجه کنيد. شما هم براي هر کدام دو مثال بنويسيد:
مسائل --> توطئه، مطمئن
تأليف --> تأمين، تأديب
مومن --> مؤذن، مؤلف

1– براي هر کلمه مانند مثال، سه کلمه ديگر بنويسيد:
مثال: دارو --> دارو شناسي، دارويي، داروخانه
دين --> ديندار، ديني، دين شناسي
دانش --> دانش آموز، دانشمند، دانشگاه
بار --> بارگاه، باربري، باري

تمرين انشا:
1– با استفاده از درس يا نوشته هاي ديگر پنج سطر از ابوريحان بنوسيد؟
ابوريحان يکي از دانشمندان بزرگ ايراني است که نزديک به هزار سال پيش مي زيست. وي شخصي کنجکاو و محقق بود که پيوسته به علت حوادث مي انديشيد و به کشف ناشناخته ها عشق مي ورزيد. ابوريحان مسلماني مؤمن و با پشتکار بود که حدود ??? کتاب در داروشناسي، پزشکي، رياضي، ستاره شناسي و ... نوشت. وي تا هنگام مرگ تشنه دانش اندوزي بود و بعد از ?? سال فوت کرد.

2– بند اول و دوم درس را با دقت بخوانيد و آن را به زبان ساده بنويسيد:
پيرمردي که سن او از ?? سالگي نيز گذشته بود بر اثر پيري و بيماري، در بستر افتاده بود. يکي از دوستانش براي عيادت و احوالپرسي به ديدنش رفت و حالش را جويا شد. پيرمرد بيمار از دوستش درخواست کرد که به يک مسأله علمي که فکرش را مشغول کرده بود پاسخ گويد. دوستش گفت: در اين حالت بهتر است که استراحت کند و به فکر اين حرفها نباشد.

3– با هر يک از کلمه ها و ترکيبهاي زير يک جمله بسازيد:
دانشمند: ابوريحان دانشمند بزرگي بود.
دقت: ما بايد با دقت بيشتري به همه چيز توجه کنيم.
دشمن ناداني: علم اندوزي دشمن ناداني است.
اندازه گيري: با ترازو مي توانيم وزن هر چيز را اندازه بگيريم.
گوش دادن: اگر خوب گوش دادن را بياموزم، خوب هم مي توانيم ياد بگيريم .

 

درس يازدهم
از من نگهداري کنيد


به اين نکته توجه کنيد:
با کلمه هاي چه قدر، کدام، چگونه، کجا، چرا، چند مي توان جملات پرسشي ساخت. به اين مثالها توجه کنيد:
چرا وسايل علوم را نياوردي؟ کدام يک از شما فوتبال بلد است؟ چگونه در امتحان رياضي موفق شدي؟ شما چند سال داريد؟

کار در کلاس:
1– با هر يک از کلمه هاي زير يک جمله بگوييد:
چرا، چرا امروز به مدرسه نيامدي؟
چند، مريم پرسيد: چند مداد در کيفت داري؟
چه قدر، مريم به فروشنده گفت: چقدر بايد پول بدهم؟
چه وقت، آنها چه وقت بايد به مدرسه بروند؟
کجا، مريم کجا رفت؟
چه کسي، زهره چه کسي را با خود به کتابخانه برد؟

2– وقتي به باغ و پارک مي رويم:
چه کارهايي بايد بکنيم؟ بايد از شاخ و برگ درختان و گلهاي باغ محافظت کنيم، از ريختن آشغال در فضاي سبز خودداري کنيم.
چه کارهايي نبايد بکنيم؟ بايد از شکستن شاخ و برگ درختان خودداري کنيم. زباله نريزيم. بر روي درختها چيزي نکنيم. آتش روشن نکنيم.

3– در جدول زير کلمه هاي هم خانواده نوشته شده اند، مشخص کنيد هر دسته و چه حرفهايي با هم مشترک هستند:

کلمه هاي هم خانواده

حرفهاي مشترک

عجب، تعجب، عجيب، متعجب

ع ج ب

شکر، تشکر، شاکر، متشکر

ش ک ر

تحصيل، حاصل، محصول، محصل

ح ص ل

جهالت، جهل، جاهل

ج ه ل

ضعف، ضعفا، ضعيف، مستضعف

ض ع ف

حال، احوال، حالت

ح ا ل


پرسش:
1– چرا درخت از گرانبهاترين آفريده هاي خداي بزرگ است؟
چون درخت موجب آباداني و سرسبزي است و استفاده هاي فراوان دارد.

2– انسان بيشتر به چه جاهايي مي رود و در آن آباداني به وجود مي آورد؟
به هر جا که انبوهي از درختان وجود داشته باشد.

3– درخت «سکويا» در کجا مي رويد؟
در آمريکا

4– از کجا مي فهمند که درخت چند سال عمر دارد؟
در محل برش تنه درخت، دايره هايي ديده مي شود که هر کدام از اين دايره ها يک سال از عمر درخت را نشان مي دهد.

5– درخت از ما چه انتظار دارد؟
انتظار دارد با تبر و چکش به جان آن نيفتيم. روي درخت يادگاري نکّنيم. تنه درخت را با سيم و حلقه هاي فلزي نپيچيم. براي آويزان کردن لباس ميخ به درخت نکوبيم.

تمرين املا :
1– با توجه به نمونه با هر يک از کلمه ها سه کلمه ديگر بسازيد و بنويسيد:
جان --> جاندار، جانباز، جانبخش
سال --> سالمند، سالانه، سالروز
سنگ --> سنگريزه، سنگ انداز، قلوه سنگ
بال --> سبک بال، فارغ البال، هند بال

2– براي هريک از کلمه هاي زير يک کلمه هم معني بنويسيد.
فاصله --> مسافت
منطقه --> ناحيه
طرف -->سمت، جهت
تغيير -->عوض شدن

تمرين انشا:
1– از پدر و مارد و يا ديگران بپرسيد که در شهر يا روستاي شما جشن درخت کاري چه روزي است ؟
15 اسفند

2– چرا آن زمان را براي درختکاري انتخاب کرده اند؟
چون هوا کم کم گرم مي شود.

3– مردم در آن روز چه مي کنند؟
هر کس سعي مي کند لااقل يک نهال بکارد و به درختان رسيدگي کند.

4– بند اول و دوم درس را به طور خلاصه بنويسيد:
درخت از گرانبها ترين آفريده هاي خداوند است. آدمها از سرسبزي درختان خوششان نمي آيد و به همين دليل دوست دارند در جاهايي زندگي کنند که انبوهي از درختان وجود داشته باشند. درخت نيز مانند انسانها عمر مي کنند بعضي از درختان عمر کوتاهي دارند ولي انواع از درختان عمر بسيار طولاني دارند مانند درخت سکويا که ???? سال عمر مي کند.


درس دوازدهم
اختراع تلفن


به اين نکته توجه کنيد:
بل، تلفن را اختراع کرد.
پرستو به لانه برگشت.
حسين گوسفند را به صحرا برد.
اسم : کلمه اي است که با آن کسي يا حيواني يا چيزي را نام مي بريم.

کار در کلاس:
1– در جمله هاي زير اسمها را مشخص کنيد:
زهرا يک کيف قشنگ جايزه گرفت.
کاوه توپ فوتبال را از زمين برداشت.
هواپيما در فرودگاه به زمين نشست
زهرا-كيف-كاوه-توپ-فوتبال-هواپيما-فرودگاه

2– با هر يک از اين اسمها يک جمله بگوييد:
شيشه: احمد با توپ شيشه خانه ما را شکست.
خودکار: خودکار رضا آبي است.
جعبه: جعبه کادوي ليلا بسيار زيبا است.
درخت: درخت سکويا عمر طولاني دارد.
مورچه: مورچه حيوان بسيار زحمتکشي است.
فيل: فيل گوشهاي بزرگي دارد.
جواد: جواد در درسهايش موفق است.
تلفن: الکساندر گراهام بل، تلفن را اختراع کرد.

3– بگوييد تلفن چه کمکي به آسايش مردم مي کند؟
ارتباط ميان انسانها را ممکن مي سازد. در صورت فاصله زياد ميان انسانها، اين فاصله را کمتر مي کند.

پرسش:
4– چرا زندگي ما آدميان روز به روز آسانتر و دلپذيرتر مي شود؟
چون ما هر روز به نوعي از ثمره ي کوشش دانشمندان و مخترعات بزرگ برخوردار مي شويم.

5– معمولاً داستان هر اختراعي چگونه شروع مي شود؟
معمولاً نکته اي ساده کنجکاوي دانشمندي را بر مي انگيزد و او با شهامت و پشتکار دنبال کار را مي گيرد. از شکست دلسرد نمي شود؛ بلکه از آن پند مي گيرد و نقايص کار را برطرف مي کند تا سرانجام پس از سالها زحمت و تلاش به نتيجه برسد.

6– مخترعان چگونه افرادي هستند؟
افرادي با دقت ، نکته سنج، با شهامت و پشتکار که زود دل سرد نمي شوند و با رفع نقايص و پند گرفتن از اشتباهات، به هدف خود مي رسند.

7– اکنون تلفن چه نقشي در جهان دارد؟
تلفن يک وسيله ارتباطي بسيار مهم و مؤثر است که با استفاده از آن مي توان از بسياري از رفت و آمدهاي غير ضروري و صرف هزينه هاي بي جا جلوگيري کرد.

تمرين املا :
1– کلمه هاي زير از درس انتخاب شده اند، با دقت به آنها نگاه کنيد و شکل کامل آنها را در دفتر املا دوبار بنويسيد:
شهامت – پشتکار – مقصود - لطفاً – مخترعان – د ستگاه – مو فق – جرأ ت

2– براي کلمه هاي زير هم معني پيدا کرده و بنويسيد:
ناچار --> ناگزير
بلند مرتبه --> والامقام
مقام --> مرتبه
نتيجه --> حاصل
بي علاقه --> بي ميل
دليري --> شجاعت
پايداري --> مقاومت
لرزش --> ارتعاش
شادي آور --> خوشحال کننده
جست و جو --> گشتن به دنبال چيزي

3– مخالف کلمه هاي زير را بنويسيد:
دلسرد --> دلگرم
جاهل --> دانا
سربالا --> سر پايين
سردسير --> گرمسير
نرمي --> زبري
بيماري --> سلامت

تمرين انشا:
1– چند سطر درباره اختراع بنويسيد که اين کلمه ها در آن به کار رفته باشد:
کوشش، پشت کار، کنجکاو، موفق، ارتباط، شبانه روز، هرگز، دستگاه، شکست، آزمايشگاه
مخترعان افرادي هستند که با کنجکاوي و کوشش و پشت کار شبانه روزي هرگز از شکست نمي هراسند و ارتباط ميان پديده ها را پيدا مي کنند و با آزمايش و خطا، موفق به ساخت دستگاه مورد نظر خود مي شوند.

2– بنويسيد که اگر تلفن نبود چه مشکلاتي پيدا مي کرديم؟
رفت و آمدهاي پي در پي و پرهزينه، بي هدفي اطلاعات به دست آمده و تأخير در کسب خبر.

3– بنويسيد از وسايل عمومي مانند تلفن عمومي، چراغهاي کوچه و خيابان و ... چگونه بايد نگهداري کرد؟
چون اين وسايل، عمومي و همگاني هستند، همه افراد بايد در حفظ و نگهداري آنها کوشا باشند و تلاش کنند تا ديرتر خراب شوند و استفاده بيشتري نصيب مصرف کنندگان شود.

 


درس سيزدهم
محمدبن زکرياي رازي کاشف الکل


به اين جملات دقت کنيد:
حسين مريضه--> حسين مريض است.
قديما اينجور نبود --> در زمانهاي قديم اين طور نبود.
علي خونه نيس --> علي در خانه نيست
چي ميگي ؟ --> چه مي گويي؟
بابات کي مياد؟ باباي تو چه وقت مي آيد؟
در زبان فارسي گفتگوي عادي مردم و نوشته هاي کتاب و روزنامه ها با هم فرق دارند.

کار در کلاس:
1– جمله هاي زير را يک بار بخوانيد و بار دوم که آنها را مي خوانيد، به جاي کلمه هايي که زير آنها خط کشيده شده است، هم معني آنها را به کار ببريد:
رازي براي رسيدن به هدف، روز و شب به آزمايشهاي مختلف مي پرداخت.
رازي براي دست پيدا كردن به مقصودروز وشب به آزمايشهاي گوناگون مي پرداخت
ما هر روز، به گونه اي از نتيجه سعي علما و کساني که چيزهاي تازه مي سازند، استفاده مي کنيم.
ما هر روز به نوعي از ثمره تلاش دانشمندان و افراديكه چيزهاي نو كشف مي كنند بهره مي بريم
اين پزشک، دانشمند و کاشف عالي مقام، از مفاخر بزرگ کشور ما است.
اين پزشك، عالم و كاشف وارستهاز دانشمندان پر افتخار كشور ما است

2– با راهنمايي آموزگار فعلها و اسمهاي درس را پيدا کرده و روي تخته کلاس بنويسيد:
اسمها: ري، رازي، رياضيات، دانشمندان، بغداد، بيمارستان، حاوي، دانشگاه، مسلمانان، کتابهاي
فعلها: مي زيست، بود، داشت، مبتلا شد، بازگشت، شده بود، نوشته است، مي کرده اند، درگذشت، مي کردند.

پرسش:
1– رازي چند سال پيش مي زيست؟
حدود هزار سال پيش

2– چرا رازي به چشم درد مبتلا شد؟
در اثر آزمايشهاي کيمياگري

3– رازي غير پزشکي چه مي کرد؟
استاد دانشگاه بود و کتاب مي نوشت و اداره بيمارستانها را برعهده داشت.

4– رازي کاشف چيست؟
الکل.

تمرين املا :
1– ترکيبهايي از درسهاي کتاب پيدا کرده و مانند مثال، پنج نمونه در دفتر خود بنويسيد
مثال: علاقه بسيار، سکه طلا
معالجه چشم هايش، اداره ي بيمارستانها، مداواي بيماران، دانشمند بزرگ، شهرت فراوان

2– پنج کلمه بنويسيد که شکل و صداي آخر آنها مانند شکل و صداي آخر کلمه «حتي» باشد:
موسي – عيسي – صغري – کبري – مرتضي

3– کلمه هاي زير «فارسي» نيستند و از زبانهاي ديگر وارد فارسي شده اند. از روي آنها يک بار بنويسيد:
تلفن، راديو، تانک، بانک، اتوبوس، اتومبيل، بالن، موتور سيکلت، جت، فيلم، سينما، تئاتر، سالن.

تمرين انشا:
1– بنويسيد که رازي پس از پايان تحصيل چه کرد؟
تأسيس بيمارستان و اداره ي آن، معالجه بيماران، تدريس دانش پزشکي، تحقيقات شيميايي، تأليف کتاب علمي و ...

2– بنويسيد که چه کارهايي بايد بکنيم و چه کارهايي نبايد بکنيم؟
بايد ورزش کنيم، در خوردن اسراف نکنيم، به کوهنوردي اصرار داشته باشيم، از فضاهاي زيبا و سبز طبيعت بهره مند شويم، بهداشت را رعايت کنيم.


درس چهاردهم
غذاي مسلمانها را انبار نکنيد


به اين نکته توجه کنيد:
بعضي از اسمها دو قسمتي هستند و اگر آنها را جدا کنيم هر يک معني جداگانه اي دارند.
مانند: روزنامه، خودکار، جانباز، تهيدست، سپيد رود، رستم آباد و .... به اين نوع اسمها اسم مرکب مي گويند.

کار در کلاس:
1- ده کلمه مثل کلمه «گندم فروش» که اسم مرکب است از درسهاي پيشين پيدا کنيد:
خدمتگذار / تهيدستان / ستاره شناسي / کيمياگران / گرانبهاترين / جاندار / روح افزا / سودمند / يادگاري / اشکبار

2– در هنگام مصرف مواد غذايي چه بايد بکنيم، تا دسترنج ما و ديگران بيهوده از بين نرود؟
بايد از اتلاف و بيرون ريختن مواد غذايي خودداري کنيم. مواد غذايي بيشتر از نياز خود تهيه نکنيم تا مجبور شويم بخشي از آن را دور بريزيم.

پرسش:
1– وقتي گندم کمياب شد، مردم چه کردند، چرا؟
هر کس تا هر اندازه که مي توانست گندم خريداري و انبار کرد و فقط تهيدستان روز به روز گندم مي خريدند.

2– امام صادق (ع) از خدمتگزارش چه پرسيد؟
پرسيد: آيا در خانه گندم داريم؟ وقتي پاسخ مثبت شنيد فرمود: گندمها را به بازار ببر و به مردم بفروش و در اختيار تهيدستان بگذار.

3– چرا امام فرمود: نان خانه مرا روزانه از بازار بخر؟
چون مي خواست مانند مردم فقير باشد تا اگر روزي فقرا نان براي خوردن نداشته باشند امام صادق از حال آنها باخبر شود.

4– چرا امام فرمود: در چنين سالي نبايد غذاي مسلمانان را انبار کنيم؟
چون انبار کردن گندم موجب کميابي و گراني گندم و ضرر بيشتر مردم فقير مي شد.

5– از اين رفتار امام، چگونه پيروي مي کنيم؟
از احتکار و انبار کردن مواد غذايي، دارويي و ... که مورد نياز مردم است خودداري مي کنيم.

تمرين املا :
1– مانند مثال براي هر کدام چهار کلمه بنويسيد:
تر --> زودتر
نا --> ناجور
وار --> اميدوار
ديرتر، کندتر، آهسته تر، ناياب تر، ناهماهنگ، ناخوش، ناجور، نامتعادل، سوگوار، دايره وار، سزاوار، ناگوار

2– مخالف کلمه هاي زير را بنوسيد:
ناياب --> فراوان
غني --> فقير
نشايد --> شايد
خشنود--> ناراحت
پخته --> خام
محکم --> سست

تمرين انشا:
1– بنويسيد که چگونه از گندم نان درست مي کنند؟
گندم را آرد مي کنند و از ترکيب آن با آب و نمک، خمير مي سازند و به خمير مخمر مي افزايند تا رسيده و متورم شود و سپس خمير را با حرارت مي پزند.

2– بنويسيد که چرا امام صادق (ع) راضي به خريد زياد گندم نبود؟
چون نمي خواست گندمي که نان مردم از آن تهيه مي شد در انبارها ذخيره شود و قيمت گندم بالا برود که مردم فقير و تهيدست گرسنه بمانند.

3– به نوشته زير به دلخواه خود دو سطر اضافه کنيد:
مردم فقير غذاي خود را روز به روز مي خرند زيرا توانايي خريد و انبار کردن مقدار زياد مواد غذايي را ندارند، پس ناچارند که از هر چيز در حد توان خريد کنند و اگر نتوانستند گرسنه بمانند.

4– بنويسيد وظيفه ما در مورد تهيه و مصرف مواد غذايي چيست؟
ما بايد به مقدار نيازمان مواد غذايي و ... تهيه کنيم و از اسراف و تبذير بپرهيزيم و نعمتهاي خداي مهربان را هدر ندهيم.

 




موضوعات مرتبط: نمونه سوالات بخوانیم وبنویسیم
[ پنجشنبه یازدهم فروردین 1390 ] [ 6:26 بعد از ظهر ] [ سیدجوادتزرقی ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ